۱ هفته پیش
2 بازدید

«ابونصر سَرّاج» و تلاش برای آشتی شریعت و طریقت

عبدالله بن علی بن محمد بن یحیی سراج طوسی، ملقب به «طاووس الفقرا»، صوفی و فقیه و محدث سده چهارم هجری قمری است.

به گزارش گروه وبگردی باشگاه خبرنگاران جوان،بار‌ها شنیده‌ایم که گذشته چراغ راه آینده است. این چراغ روشنگر مسیری است که به ساختن بنای تمدن ایرانی اسلامی می‌انجامد. چراغی که انوار روشنگرش حاصل تلاش صد‌ها حکیم، هنرمند و فیلسوف مسلمان است که از قرن‌ها پیش خشت‌به‌خشت این بنای سترگ را روی هم گذاشته‌اند.

با شما مخاطب گرامی قراری گذاشته‌ایم تا هر روز به بهانه عددی که تقویم برای تاریخ آن روز به ما نشان می‌دهد، به زندگی یکی ازمشاهیرو بزرگان تاریخ کهن ایران و اسلام مختصر اشاره‌ای کنیم تا بتوانیم پس از یک سال، با این انوار روشنگر چراغ تمدن و فرهنگ آشنا شویم. به این منظور هر روز صبح، بخشی از تاریخ کهن خود و افتخارات آن را مرور خواهیم کرد.

برای خوشه‌چینی از این خرمن دانش و فرهنگ، از جلد اول کتاب «تقویم تاریخ فرهنگ و تمدن اسلام و ایران» تألیف دکتر علی‌اکبر ولایتی که به سال ۱۳۹۲ در انتشارات امیرکبیر به زیور طبع آراسته شده، بهره برده‌ایم.


بیشتر بخوانید

  • «ابوالعلاء بهشتی»؛ ریاضیدانی از خراسان

عبدالله بن علی بن محمد بن یحیی سراج طوسی، ملقب به «طاووس الفقرا»، صوفی و فقیه و محدث سده چهارم هجری قمری است.

از سال تولد او اطلاعی نداریم. وی در طوس متولد شد. پدرش علی و جدش محمد، فرزند یحیی طوسی است. خانواده او در زهد و پارسایی شهره بودند و در راه تصوف بیشتر طریقت زهد و صحو را طی می‌کردند و چندان اهل سُکر و شطح و عشق نبودند.

ابونصر شاگرد ابومحمد مرتعش نیشابوری بود. از جعفر خُلدی، ابوبکر محمد بن داوود دُقی و احمد بن محمد سایح حدیث شنید و محمد بن حنیف شیرازی را نیز ملاقات کرد. همچنین ابوسعید محمد بن علی نقاش و عبدالرحمان بن محمد سراج از او حدیث روایت کرده‌اند. به روایت عطار نیشابوری و جامی، سَرّی سَقَطی و سَهل تُسْتَری و بسیاری از مشایخ و عارفان بزرگ را دیده بود، اما این مطلب درست نیست؛ زیرا سری در ۲۵۱ق و سهل تستری در ۲۸۳ق فوت کرده‌اند.

ابونصر صفات نیکو و پسندیده بسیاری داشت. وی صاحب مقامات عالی و درجات رفیع و در زادگاهش طوس، مرجع اهل علم بود. در ارشاد مقتدای مردم و در فنون و علوم طریقت و شریعت کامل بود. در معاملات و ریاضیت شأنی عظیم داشت و در شرح دادن به کلمات مشایخ آیتی بود. از جزء نخستین مؤلفان آثار صوفیانه به زبان عربی است.

ابونصر از جمله عارفان سیاح و محققی بود که با اطلاعات گسترده‌اش از قرآن و حدیث، تلاش می‌کرد تا ناهمخوانی میان شریعت و طریقت را از بین ببرد. ابونصر تصوف و عرفان را راهی همانند شرع و کاملاً پذیرفته شده در قرآن می‌دانست و برای گسترش این نگاه زاهدانه خود همه جا به دنبال کسانی می‌گشت که مثل خود او فکر می‌کردند. او به شهر‌های گوناگون سفر می‌کرد و در منازلی که آن‌ها را مطابق میل خود می‌دید می‌ماند و برای دیگران قرآن و حدیث می‌خواند.

ابونصر ماه مبارک رمضان را در بغداد می‌گذراند؛ در مسجد شونیزیه اتاقی به او داده بودند تا برای درویشان امامت و ایشان را هدایت کند. وی در هر ماه رمضان پنج بار قرآن را ختم می‌کرد. خادم مسجد هر شب قرص نانی برای افطار به اتاق او می‌آورد. وقتی عید فطر فرا می‌رسید و ابونصر به طوس برمی‌گشت، خادم مسجد نان‌ها را در اتاقش دست نخورده می‌یافت.

در یکی از شب‌های زمستان با جمعی از مریدان خود نشسته و در باب معرفت سخن می‌گفت و آتشی در آتشدان شعله‌ور بود. شیخ در حالت بی‌خودی صورت خود را روی آتش قرار داد و به سجده رفت. مریدان که آن حالت را دیدند، همه فرار کردند. روز دیگر که برگشتند، ابونصر را در محراب نشسته و مشغول عبادت دیدند. سپس پرسیدند: «ای شیخ ما تصور می‌کردیم که صورت تو سوخته است». پاسخ داد: «کسی که در این راه آب توبه و استغفار به صورت خود ریخته باشد رویش هرگز در آتش نمی‌سوزد و نیز آنچه غیر از معبود در آن دل باشد، همه را می‌سوزاند و خاکستر می‌کند». روزی یکی از مریدان به او گفت: «ابونصر مرا نصیحتی کن که خیر دنیا و آخرت در آن باشد». گفت: «بپرهیز از کسانی که دین را مایه اسباب دنیوی کرده و خود را به لباس اهل تقوا آراسته و از نشستن با اهل فسق به جهت کسب معاش احتراز ندارند و دیگر پرهیز کن از نشستن با کسانی که مدح و ذم‌شان جز برای طلب مال و اموال نباشد».

از او درباره کسانی سؤال کردند که تارک دنیا شده‌اند و روزگار خود را به انزوا می‌گذرانند. گفت: «تارک دنیا آن کسی است که در عین داشتن دنیا میل و بستگی‌اش به آن نباشد و آن را وسیله رفاه خلق کند و بدان مغرورنشود و اسباب نافرمانی خدا نکند و به جمع آن همت نگمارد و در رساندن افراد به حقوق‌شان کوتاهی نکند و بخیل نباشد و مال را وسیله تکبر خود نکند و، چون چنین باشد، در حقیقت تارک دنیا او باشد».

از سخنان ابونصر است:

- ادب بر سه گونه است: یکی ادب نزد اهل دنیا که آن را در فصاحت و بلاغت و آداب و رسوم می‌دانند. دوم ادب نزد اهل دین که آنان ادب را در حفظ اعضا از گناه و ترک شهوات و ریاض۱ت نفس و عبادت می‌دانند. سوم ادب نزد خواص که آنان ادب را در پاک کردن دل و مراعات عهد و نگاه داشتن وقت و نیک رفتاری و نزدیکی هر چه بیشتر به مقام معبود می‌دانند.

- شرط توکل آن است که خود را در دریای عبودیت افکنی و دل به خدا ببندی و با کفایت آرام گیری. اگر به تو چیز اعطا کند، شکر کنی و اگر از تو بگیرد، صبر کنی.

- ادب در ظاهر و باطن به دست نیاید جز به مصاحبت و اطاعت راهنما و مرشد و دین را به جز با ریاضت نفس و مجاهده و کسب اخلاق به دست نتوان آورد و به سرای آخرت جز به داشتن دین نتوان رسید.

- خوف و رجا دو بال هستند که بدون آن‌ها مرد خدا نمی‌تواند سیر و سلوک کند.

- ابونصر نقل کرده است که کسی نزد پیری رفت و طعامی برای او برد. گفت: «چند وقت است که غذا نخورده‌ای؟» پیر گفت: «پنج روز». گفت: «گرسنگی تو گرسنگی بخل بوده است، جامه داشتی و گرسنه بودی. این گرسنگی درویشی نبوده است».

هم او گفته است روزی وزیر معتضد، خلیفه عباسی مالی به ابوالحسین نوری داد که میان اهل تصوف تقسیم کند. او آن را در خانه‌ای گذاشت و صوفیان بغداد را دور هم جمع کرد و گفت هر یک از شما که به چیزی نیازمند است وارد شود و نیاز خود را بردارد. یکی ۱۰۰ درهم برداشت و دیگری بیشتر و یکی کمتر و کسی بود که اصلاً چیزی از آن پول برنداشت. چون درهم‌ها تمام شد و چیزی نماند، به آن‌ها گفت دوری شما از خدا به اندازه‌ای است که از این مال برداشتید و نزدیکی‌تان به خدا به اندازه‌ای که رهایش کردید.

از ابونصر نقل می‌کنند که گفته بود هر جنازه‌ای را که نزد من آورند از گناهان پاک می‌شود، بدین سبب در طوس هر کس از دنیا می‌رفت ابتدا جنازه‌اش را نزد ابونصر می‌بردند.

ابونصر در طریقت و شریعت تألیفاتی دارد. او و کتاب‌هایش را از حلقه‌های اصلی برای شناخت مراحل تکام لاندیشه صوفیانه می‌دانند. آثار وی در گسترش و همه‌فهم کردن عرفان و نفوذ موضوعات تصوف در میان اجتماعات متوسط شهری و دهقانان تأثیر بسیاری داشت.

آثار

از ابونصر سراج آثاری به جا مانده که بدین قرارند:

۱. کتاب اَللُّمَع فی التَّصَوُّف، که مهم‌ترین تألیف اوست. ابونصر در این کتاب موضوعات تصوف را برای صوفیان بیان کرده و موضع‌های دیگری، مثل رابطه صوفیان با اسلام را نیز آورده است. وی دانشمندان اسلامی را در این کتاب به دو دسته تقسیم کرده است. گروه اول، اهل سنت که زندگی خود را وقف آموزش حدیث‌های پیغمبر می‌کنند. گروه دوم، الهیون که معلومات مذهبی خود را بر مبنای قرآن قرار می‌دهند که این روش را اکثر صحابه قبول داشته‌اند و گروه سوم، صوفیان که بر اساس احادیث به تهذیب نفس و دوری از دنیا و عبادت و تحقیق درباره معرفت الهی می‌پردازند. آنان به تعالیم اخلاقی قرآن توجه کرده، از آن آموزه‌های عرفانی را استنتاج و سعی در تهذیب نفس می‌کنند.

اللمع از ابتدا مرجعی مهم برای عرفان‌شناسان و تاریخ تصوف‌نویسان بوده است. از علل اهمیت بسیار این کتاب می‌توان این موارد را برشمرد:

الف) اللمع جزء کتاب‌های اولیه عربی درباره مسائل صوفیانه است و تاریخ تألیف آن اواسط قرن چهارم هجری قمری (حدود ۳۴۰ تا ۳۶۰ق) و امروز متن تقریباً کامل آن در دست است.

ب) جامعیت کتاب، در این کتاب اکثر مباحث و موضوعات تصوف نوشته شده است؛ از جمله تعریف طبقات، ویژگی‌ها و اصناف صوفیان و مقایسه آن‌ها با دیگر فرقه‌های اسلامی، شرح کام لاحوال و مقامات، تفسیر و تشریح انواع ارتباط‌ها و پیوند‌های تصوف با قرآن و حدیث، بازنویسی سنت پیامبر و اصحاب او، مراسم و آداب صوفیان، تعریف مفاهیم صوفیان، یادکرد از صوفیان بزرگ، سماع‌شناسی، کرامات صوفیان و شطحیات آنان.

ج) ابونصر سعی کرده با استفاده از قرآن و احادیث برای موضوعات تصوف استدلال آورد و آن‌ها را متکی بر اصول عقل معرفی کند.

د) او در این کتاب جانب اتعادل و منطق را رعایت کرده و سخنی نگفته است که عقل در تفسیر آن بماند.

هـ) یکی از مهم‌ترین علل ماندگاری و نفوذ اللمع، تلاش مؤلف در همسان ساختن آن با حدود شرع و اسلام است و همین طریقت شریعتی کتاب سبب شده است که نویسندگان از ابتدا تا به امروز به آن توجه کنند.

و) صحت افکار و اخبار در این کتاب، ابونصر تمام نوشته‌هایش را از منابع اصلی آورده یا شخصاً از عارفان بزرگ شنیده و آن‌ها را جمع‌آوری کرده است.

ز) شیوه نگارش ابونصر بسیار ساده و در عین حال پخته است.

اللمع در ادبیات فارسی تأثیر بسیاری گذاشته است. امام محمد غزالی بسیاری از افکار صوفیانه خود را از کتاب ابونصر گرفته و گفته‌ها و یافته‌های ابونصر را گسترده‌تر و با زبانی فخیم‌تر بیان کرده است. ابونصر را به سبب نوع برخوردش با مسائل و زبانی که در اثرش به کار برده و خویشتن‌داری‌اش می‌توان با سعدی همسان و همسو دانست.

۲. اسرار مکتوبه، در ۵۰ باب.

۳. کتابی در تطبیق شریعت و عرفان و عقاید اهل طریقت، در ۱۲۰ فصل.

۴. رساله‌ای در اثبات نبوت و خلافت.

ابونصر در تمام زندگی خود با خواهش‌های درون مبارزه کرد و به امور معنوی مشغول بود و از این طریق به مقامات عالی رسید.

او در رجب ۳۷۸ در طوس درگذشت و در آن شهر به خاک سپرده شد. قاسم غنی با توجه به کلمه «سراج» که در عربی به معنی «پالان‌دوز» است، احتمال داده که مقبره «پیر پالان‌دوز» واقع در مشهد، همان مزار ابونصر باشد، اما شفیعی کدکنی با استناد به روایت روزبهان خنجی که مزار ابونصر را میان آرامگاه فردوسی و خانقاه غزالی دانسته، این نظر را نپذیرفته است.

منبع: آنا

انتهای پیام/



#‌اخبار
منبع: خبرگزاری باشگاه خبرنگاران


مطالب پیشنهادی

تاکید وزیر دفاع بر وحدت، برادری و تعامل میان ارتش و سپاه/نقش شهید صیادشیرازی در فرماندهی عملیات‌های بزرگ جنگ بی‌بدیل است

تسنیم نوشت: وزیر دفاع در پیامی عنوان کرد: حماسه‌آفرینی‌ها و نقش بی‌بدیل و بارز شهید پرافتخار صیادشیرازی در طراحی و فرماندهی عملیات‌های بزرگ در دوران هشت سال دفاع مقدس و خلق پیروزی‌های بی‌شمار از او خورشیدی بی‌بدیل ساخت.

به یاد دو دیپلمات و سیاستمدار امین نظام

هیچگاه فکرش را هم نمی‌کردم روزی اتفاقی بیفتد و سر و کله بیماری‌ای به نام کرونا در این کشور پیدا شود که دو تن از همکاران خوبم را که خاطرات خوبی را با آنها داشتم از من بگیرد و کشور از وجود خدمات آنها محروم شود.

تقابل کودکانه با دولت را کنار بگذارید

با معرفی منتخبان حاضر در مجلس یازهم و ترکیب نمایندگان، یکی از نگرانی‌هایی که در ارتباط با مجلس وجود دارد، این است که در شرایط تحریمی و فشارهایی که به کشور وارد می‌شود برخی تندروی پیشه کنند و تقابل با دولت را جزو برنامه‌های مجلس آینده قرار دهند.

میرسلیم: چرا برخی هنوز شاهنشاهی فکر می‌کنند و فخر می‌فروشند

رئیس شورای مرکزی حزب مؤتلفه و نماینده منتخب تهران در مجلس یازدهم با تاکید براینکه بازسازی اعتماد عمومی نیازمند تعامل بین عقلای سیاست است، می‌گوید:«وای به حال جامعه ای که عقلا و علما و نخبگان سیاسی آن به جای تعامل برای کشف مسائل و چاره جویی مشکلات و کوشش برای دستیابی به کمال، هرکدام به انزوا بخزند»

از بین بردن چربی خورشت | راه کاری موثر برای از بین بردن چربی خورشت

از بین بردن چربی خورشت و راه از بین بردن چربی خورشت و چگونه چربی خورشت را از بین ببریم و چرب شدن زیاد خورشت را در پرشین وی بخوانید

نحوه دم کردن قهوه با قهوه جوش | نکات مهم و نحوه دم کردن قهوه با قهوه جوش

نحوه دم كردن قهوه با قهوه جوش و نکاتی پیرامون نحوه دم كردن قهوه با قهوه جوش و نحوه دم کردن انواع قهوه و روش دم کردن قهوه را در پرشین وی بخوانید

سلیمی‌نمین:هوچی‌گری،هم در جریان اصولگرا هست هم اصلاح‌طلب

عباس سلیمی‌نمین می‌گوید: آن چیزی که امروز جامعه را نسبت به عملکردها سرخورده و بی اعتماد کرده سیاست‌ورزی بیمار است. در سیاست ورزی بیمار، افراد و گروه‌ها به جای اینکه خودشان را اثبات کنند، نیروی مقابل را تخریب می‌کنند، هوچی‌گری می‌کنند و تهمت می‌زنند.

دستورات مهم روحانی درباره اجرای فاصله‌گذاری هوشمند مقابله با کرونا

رئیس جمهور پس از دریافت گزارش‌های جداگانه‌ای از وزیران کشور و بهداشت، درمان و آموزش پزشکی درباره اجرای طرح فاصله‌گذاری هوشمند از روز شنبه و آغاز فعالیت کسب و کارهای کم‌ریسک در همه استان‌ها به جز تهران، تاکید کرد که این طرح باید با نظارت دقیق و رعایت کامل پروتکل‌های بهداشتی اعلام شده از سوی وزارت بهداشت و ستاد ملی مبارزه با کرونا اجرا شود.

لطفا کرونا را بهانه تسویه حساب سیاسی نکنید

این روزها شاهد برخی تسویه حساب‌های سیاسی با بهره‌گیری از فضای ملتهب ناشی از گسترش ویروس کرونا هستیم.

عباس عبدی به اصلاح‌طلبان: اصرار نکنید به هر قیمتی در قدرت باشید

عباس عبدی درباره ادعای اصولگرایان درباره جذب آرای خاکستری در انتخابات گفت: آخر در تهران با حدود ۲۲ درصد مشارکت چه چیزی را باید پیروزی نامید؟ اصولگرایان شکست فاحشی را در این انتخابات خوردند، نه فقط اصولگرایان، چون در این شکست مهم نیستند، که ساختار دچار خسران شد.

اشتباهات رایج آشپزی | اشتباهات رایج آشپزی که هر آشپزی باید بداند

اشتباهات رایج آشپزی و اشتباهات رایج آشپزی که هر آشپزی باید بداند و نکات آشپزی و ترفندهای مهم آشپزی و نکات ماهرانه اشپزی را در پرشین وی بخوانید

از بین بردن چربی چای ساز | نکات درست کردن و از بین بردن چربی چای ساز

از بین بردن چربی چای ساز ونکات درست کردن چای و روش از بین بردن چربی چای ساز و روش های دم کردن چای و چگونه چای را دم کنیم را در پرشین وی بخوانید

سرنوشت نامعلوم ۲ خواسته سیاسی روحانی؛ افزایش اختیارات و همه‌پرسی

بارها از اختیاراتی ویژه برای ریاست جمهور حرف زده، اختیاراتی که معتقد است اصل ۱۱۳ قانون اساسی به آن اشاره دارد اما تفسیرها اشتباه است، حتی معتقد به رفراندوم و رجوع به آراء مردمی در آن مسائلی که بن بست ایجاد می شود، است اما هیچکدام از دو خواسته سیاسی روحانی طی ۶ سال گذشته راه به جایی نبرده است.

انکار ادعای شبکه فارسی زبان خارجی درباره روحانی و شورای عالی امنیت ملی

معاون ارتباطات و اطلاع‌رسانی دفتر رئیس‌جمهوری ادعای یکی از شبکه‌های فارسی زبان خارج از کشور درباره جلسه شورای عالی امنیت ملی را تکذیب کرد.

برگ برنده اصلاح‌طلبان در ۱۴۰۰؛ ظریف،عارف، مطهری، جهانگیری یا...؟

۱۴۰۰ برای اصلاح طلبان سرنوشت ساز است، یا سورپرایز انتخابات می شوند و در روزهای سرخوشی اصولگرایان کاندیدایی رو می کنند که برگ برنده شان در انتخابات شود یا باید سنگری دیگر را هم به رقیب واگذار کنند.

کنایه‌های قطعی رهبری به آمریکایی‌ها /دولتی ماسک دولت دیگر را می‌برد و برای چند دستمال توالت به جان هم می‌افتند /یک سناتور گفته غرب وحشی زنده شد - خبرآ

مقام معظم رهبری فرمودند: خوشبختانه احساس تفکر اسلامی و زنجیره ارزش های اسلامی در مردم بسیار قوی و راسخ است.

علت تیره شدن خورش قیمه | علت تیره شدن خورش قیمه چه می تواند باشد

علت تیره شدن خورش قیمه و علت تیره شدن خورش قیمه چه می تواند باشد و خوشرنگ شدن خورشت و چگونه خورشت قیمه خوشرنگ طبخ کنیم را در پرشین وی بخوانید

مجلس یازدهم به تصرف اصولگرایان درآمد/ سهم ناچیز اصلاح‌طلبان

اعلام نتایج انتخابات مجلس یازدهم بصورت رسمی نشان داد اصولگرایان در این ماراتن پیشتاز رقابت شدند و اکثریت مجلس یازدهم را در دست گرفتند.

پختن غذا در فویل | نکات و کاربرد پختن غذا در فویل و کاربردهای مختلف فویل

پختن غذا در فویل و و روش پختن غذا در فویل و کاربردهای مختلف فویل و کاربرد فویل در اشپزی و کاربرد فویل در اشپزخانه را در پرشین وی بخوانید

روایتی از جلسات ویژه شمخانی با اصولگرایان و اصلاح‌طلبان

سخنگوی جامعه روحانیت مبارز می گوید:نگاه رهبری معظم انقلاب هم این نیست که دولت باید برود و رئیس جمهور باید استیضاح شود یا استعفا بدهد. نگاه رهبری این است که رئیس جمهور باید تا روز آخر بایستد و کار خودش را انجام دهد.

مطالب مرتبط