۱ هفته پیش
1 بازدید

نقش پالایشی و تصحیحی امام رضا(ع) نسبت به میراث حدیثی شیعه | آستان نیوز - پایگاه اطلاع رسانی آستان قدس رضوی - حرم مطهر امام رضا علیه السلام

از جمله رویدادها و جریانات مهمی‌ که در تاریخ ایران از جایگاه و منزلت والایی برخوردار است ، سفر امام رضا(ع) به ایران و استقرار ایشان در مرکز خلافت مرو(خراسان) در جایگاه ولایتعهدی است؛ هر چند این سفر با اصرارهای مأمون خلیفه وقت عباسی صورت گرفت؛ اما در عمل دارای آثار و پیامدهای درخشانی بود.

در عصر امام رضا(ع) به ویژه با توجه به جریان ولایتعهدی فرصتی فراهم آمد تا این امام بزرگوار با مدیریت فرهنگی و بیان احادیث جان تازه‌ای به کالبد نیمه جان شیعه بخشیده و اسلام ناب محمدی را احیا کنند. در همین راستا، حجت‌الاسلام والمسلمین عبدالهادی مسعودی قائم مقام ریاست دانشگاه قرآن و حدیث در گفت‌و‌گو با آستان‌نیوز، به تبیین «جایگاه احادیث امام رضا(ع) در فرهنگ حدیثی شیعه» پرداخته که حاصل این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانیم.

همان‌طور که می‌دانید حدیث شیعه در روزگار امام باقر(ع) و امام صادق(ع) به اوج خود رسید این دو امام بزرگوار فرهنگ شیعی را هویت دادند اما سؤال اینجاست که این دوره طلایی چرا ادامه پیدا نکرد؟
بله، دلیل این اتفاق این است که با توجه به حبس طولانی و مهمتر از آن، بازداشت تقریباً خانگی و انزوایی که خلافت عباسی بر امام کاظم(ع) تحمیل کرد، امکان ارتباط کم بود، البته نه به این معنا که کاملاً متوقف شود، ولی به‌هرحال آن دوران طلایی دیگر نبود. این دوران برخلاف تصور ما در دوران امام رضا(ع) هم ادامه یافت. یعنی درست است که تاریخ از آزادی سیاسی و فرهنگی در زمان امام رضا(ع) یاد می‌کند اما باید بدانیم که از حدود 20 سال امامت ایشان، نیمی از آن مصادف با هارون‌الرشید، خلیفه زورمند عباسی است که امام کاظم(ع) را به زندان افکند. نیمه دوم و چند سال پایانی امام رضا(ع) از آزادی نسبی برخوردار بود.
نتیجه‌ای که می‌خواهم بگیرم اینکه ما آن اوج فرهنگی حدیث شیعی را در دوران اولیه امام رضا(ع) نداریم. پس امام رضا(ع) چگونه باید این را استمرار ببخشند. این سؤالی است که قاعدتاً در روزگار امام رضا(ع) مطرح بوده است .اگر ما در عملکرد امام رضا(ع) دقت کنیم، می‌بینیم ایشان در چند جبهه این حرکت را استمرار بخشیده‌اند. یکی در جهت تقویت؛ یعنی شاید لازم نبود دیگر امام رضا(ع) بنیان‌های فقهی شیعی و یا بنیان‌های اعتقادی شیعه را از نو پایه‌گذاری کنند. چون امام باقر(ع) و امام صادق(ع) پایه‌گذاری کرده بودند. اما نیاز بود تقویت پیدا کند. یعنی اینکه اصحاب و شاگردان را در مجالس خصوصی تعلیم دهند. احادیث را به آن‌ها انتقال دهند. اما بیش از نقش تقویت، نقش پالایشی و تصحیحی امام رضا(ع) نسبت به میراث حدیثی شیعه است که از اهمیت به‌سزایی برخوردار است.
میراثی که امام صادق و امام باقر(ع) برای شیعه گذاشتند در یک برهه‌ای به‌اندازه محدودی با عقاید غالیان اختلاط پیدا کرد. مغیرۀ بن سعید در زمان امام باقر(ع) و محمد بن مقلاص اسدی در زمان امام صادق(ع) و دیگر غالیان، با خزیدن در صفوف شیعه، مقداری مفاهیم و عقاید خودشان با عقاید شیعه مخلوط کردند.


آیا این روند، پس از شهادت امام رضا(ع) نیز پی گرفته شد؟
بله.ما می‌بینیم در زمان امام جواد(ع) و امام هادی‌(ع) احادیث شیعه مخلوط نیست و فقه و عقاید منسجم شده است. گرچه در زمان امام هادی(ع) رساله می‌نویسند و در مفهوم قضا و قدر سؤال می‌کنند. ولی دیگر ردپای غلو کمتر دیده می‌شود تا زمان امام حسن عسکری(ع). که البته آنجا به خاطر حبس طولانی‌مدت امام هادی(ع) و حبس خود امام حسن عسکری(ع) دوباره غلات ظاهر می‌شوند و از این فرصت سوءاستفاده می‌کنند. نکته مهم اینکه در روزگار امام رضا(ع) گاه کتاب‌ها و مجموعه‌های حدیثی نیز بر ایشان عرضه می‌شود و ایشان آن را بررسی و رد و تائید می‌کنند. برخی نمونه‌هایش را در مقاله «عرضه حدیث بر امامان» شماره 6 و 9 مجله علوم حدیث آورده‌ام و دوستان می‌توانند به آنجا مراجعه کنند.


امام رضا(ع) غیر از نقش پالایشی که در فرهنگ حدیثی بر عهده گرفتند چه نقش مهم دیگری را انجام دادند؟
نقش دیگری که امام رضا(ع) در حدیث شیعه و بلکه کیان و هویت شیعه دارند نقشی است که در مواجهه با دیگراندیشان و کژاندیشان آن زمان داشته‌اند. در زمان مأمون ما با نهضت ترجمه در جهان اسلام روبرو هستیم. یعنی یک میراث علمی درخور اعتنایی از ایران و یونان به تمدن اسلامی سرازیر می‌شود. مسلمانان فرهیخته مانند عالمان در عراق یا غرب جهان اسلام و شمال آفریقا، میراث ایرانی و یونانی را ترجمه کردند. این میراث مانند هر اندیشه دیگری که وارد زندگی فکری یک امت و جامعه می‌شود قاعدتاً ناسازگاری‌ها و یا در یک معنای فروتر، ناهمواری‌هایی با معناهای نهفته در آن جامعه ایجاد می‌کند. یعنی برای نمونه ممکن است در مورد معاد جسمانی و یا روحانی، اندیشه یونانی با اندیشه اسلامی، حداقل اگر مخالفت نداشته باشد، تفاوتی داشته باشد که این مهم اندیشه‌هایی را ایجاد می‌کند. یا در مورد وجود رب‌النوع‌ها برای آسمان، باران، محبت، رزق و روزی و... این موارد ممکن است یک سلسله مشابهت و یا مخالفت‌هایی با اندیشه شفاعت و توسل داشته باشد. این‌ها را باید در این فضای فکری جستجو کنیم. اگر به این نهضت ترجمه، بقایای بازمانده از زندیقی‌گری را اضافه کنیم و این دو به هم ضمیمه شوند، می‌بینیم نقش امام رضا(ع) در این خصوص به‌عنوان یک مدافع عقاید اسلامی و عقاید شیعی ظهور پیدا می‌کند. البته زندیقی‌گری با هجوم و مقابله خشن بنی‌عباس و کشتن آن‌ها در روزگار امام صادق(ع) فروکش کرد، اما ته‌مانده‌ها و رسوب‌های فکری‌اش تا چندین دهه باقی ماند. به‌عبارت‌دیگر عالمان مسلمان آن زمان درگیر پاسخ‌گویی به شبهات و سؤالات برآمده از این امتزاج فکری بوده‌اند ولی نمی‌توانستند به همه آن‌ها پاسخ دهند. پس ناگزیر به امام رضا(ع) و دیگر ائمه اطهار(ع) مراجعه می‌کنند. یک دسته از شواهد تاریخی را می‌توان در مناظره‌های امام رضا(ع) یافت که در نیمه دوم امامت ایشان بیشتر رخ‌داده است. این مناظره‌ها نشان می‌دهند که جریان‌ فکری آن زمان مسلمانان، یک جریان تقریباً آزاداندیشانه شده است. تقریباً می‌توانیم بگوییم که به این سمت دارد حرکت می‌کند. چه نظریات دیگراندیشانه ولی در سطح درونی مثل مسئله حادث بودن قرآن ، چه در عرصه بیرون از حوزه اسلامی مانند مسئله تناقض درونی توحید و تثلیث ادعایی مسیحیت و یا در مسائلی مانند هجوم‌های فکری یهودیان به اسلام و دخول و ورود اسرائیلیات در عرصه‌های مختلف، در همه موارد امام رضا(ع) ناگزیر از این هستند که موضع‌گیری کنند. این موضع‌گیری باعث می‌شود که بخشی از احادیث را که راویان ما نقل می‌کنند، احادیث اعتقادی، کلامی و جدلی از امام رضا(ع) باشد. می‌توانیم بگوییم اعتقادیات و کلام در زمان امام رضا(ع) در حال اوج گرفتن است؛ هر مقدار فقه شیعه در زمان امام صادق(ع) به اوج رسیده و تقریباً می‌توانیم بگوییم افزوده‌های بعدی چندان فراوان نیست، اما اعتقادیات و احادیث کلامی و عقیدتی شیعه در زمان امام رضا(ع) به اوج رسیده است. البته برخی از این مناظره‌ها سند صحیحی ندارند اما اصل مناظره‌ها و احادیث اعتقادی که از امام رضا(ع) صادرشده است، را نمی‌توانیم انکار کنیم.


برخی از احادیث  امام رضا(ع) از سطح بسیار بالاتری در مقایسه با سایر احادیث برخوردار هستند لطفاً در این خصوص توضیحاتی بفرمایید؟
برخی از خطبه‌های امام رضا(ع) شبیه خطبه‌های توحیدی امام علی(ع) در نهج‌البلاغه است. یعنی مشخص است که آن زمان ایشان قصد داشتند در این فضا، آن مطالب اصیل و والای شیعه را عرضه کنند، نه مطالبی برای اقناع آدم‌های معمولی و مطالب سطح پایین. به همین دلیل برخی احادیث امام رضا(ع)، از یک سطح و تراز بالاتری نسبت به احادیث ساده‌ای که درزمینه عقاید برای اقناع عمومی مردم صادرشده است، دارد. این سه نقش؛ یعنی تقویت پیشینه شیعه به‌ویژه در احادیث فقهی، تصحیح و پالایش میراث حدیثی شیعه و سپس به اوج رساندن احادیث کلامی و اعتقادی و اساساً کیان فکری شیعه، را می‌توان مشخص‌کننده بخشی از جایگاه امام رضا(ع) در عرصه حدیث و دانش دینی دانست.



#‌اخبار
منبع: آستان نیوز


مطالب پیشنهادی

چه کسی کشتی طوفان‌زده وزارت کشاورزی را به ساحل می‌رساند؟

چند ماهی است که گمانه زنی برای سکانداری وزارت جهاد کشاورزی بدون نتیجه ادامه دارد.

معین: اصولگرایان و اصلاح‌طلبان پایگاه اجتماعی‌شان را از دست داده‌اند

مصطفی معین می گوید: از نظر جامعه بویژه جوانان، موضوع رقابت اصلاح طلب و اصولگرا در عرصه های سیاسی و انتخاباتی در این مقطع زمانی، ماجرای تمام شده ای است.

میرسلیم: چرا برخی هنوز شاهنشاهی فکر می‌کنند و فخر می‌فروشند

رئیس شورای مرکزی حزب مؤتلفه و نماینده منتخب تهران در مجلس یازدهم با تاکید براینکه بازسازی اعتماد عمومی نیازمند تعامل بین عقلای سیاست است، می‌گوید:«وای به حال جامعه ای که عقلا و علما و نخبگان سیاسی آن به جای تعامل برای کشف مسائل و چاره جویی مشکلات و کوشش برای دستیابی به کمال، هرکدام به انزوا بخزند»

سرنوشت دخل و خرج کشور در سال ۹۹ چه می‌شود؟

لایحه بودجه ۹۹ پس از ماه‌ها بررسی، امروز از سوی نمایندگان رد شد، اما باید دید که قوای مجریه و مقننه چه تصمیمی برای آن خواهند گرفت.

تقابل کودکانه با دولت را کنار بگذارید

با معرفی منتخبان حاضر در مجلس یازهم و ترکیب نمایندگان، یکی از نگرانی‌هایی که در ارتباط با مجلس وجود دارد، این است که در شرایط تحریمی و فشارهایی که به کشور وارد می‌شود برخی تندروی پیشه کنند و تقابل با دولت را جزو برنامه‌های مجلس آینده قرار دهند.

تقدیر دستیار ویژه لاریجانی از کمک های چین به ایران در روزهای نشر کرونا

دستیار ویژه رییس مجلس در امور بین‌الملل کمک‌های ⁧چین⁩ به ایران در مبارزه با ⁧کرونا را⁩ قابل تقدیر دانست.

برگ برنده اصلاح‌طلبان در ۱۴۰۰؛ ظریف،عارف، مطهری، جهانگیری یا...؟

۱۴۰۰ برای اصلاح طلبان سرنوشت ساز است، یا سورپرایز انتخابات می شوند و در روزهای سرخوشی اصولگرایان کاندیدایی رو می کنند که برگ برنده شان در انتخابات شود یا باید سنگری دیگر را هم به رقیب واگذار کنند.

نمایندگانی که با پارلمان خداحافظی کردند/بازگشت قدیمی‌ها به بهارستان

پرونده انتخابات مجلس یازدهم در مرحله اول بسته شد و اکثریت پارلمان آینده برای ۴ سال در اختیار اصولگرایان قرار گرفت.

مجلس یازدهم به تصرف اصولگرایان درآمد/ سهم ناچیز اصلاح‌طلبان

اعلام نتایج انتخابات مجلس یازدهم بصورت رسمی نشان داد اصولگرایان در این ماراتن پیشتاز رقابت شدند و اکثریت مجلس یازدهم را در دست گرفتند.

گپ و گفت خواندنی با یکی از کارگزاران رژیم پهلوی در مورد امام خمینی: یک پاپاسی از وجوهات را جابجا نمی کرد/امام خمینی در حد پاپ است

جماران نوشت: یکی از مسئولین رده بالای دولت شاه در مصاحبه ای گفت: تمام چیزی که به «سهم امام» معروف است پولی مال آنها است و طبق موازین شرعی از شیر مادر هم برای آنها حلال تر است. ولی تمام این پول از یک طرف می آید و از یک طرف دیگر می رود. آدمی که در حد پاپ است، زندگی او در حد ارزان ترین زندگی است.

پیام تسلیت روحانی، جهانگیری و لاریجانی به تولیت آستان قدس رضوی

رئیس جمهوری در پیامی درگذشت همشیره مکرمه حجت‌الاسلام و المسلمین احمد مروی را تسلیت گفت و از درگاه ایزدمنان برای آن فقیده سعیده غفران و رضوان الهی مسالت کرد.

الگوی یک زنِ پرتلاش، فاطمی و با اخلاق

خانم فاطمه رهبر از زنان انقلابی، ولایی و اهل فضل و تدین بودند که بعد از فعالیت‌های زیادی که در صدا و سیما داشتند، در شورای مرکزی حزب موتلفه اسلامی و در بخش بانوان نقش موثر و فعالی ایفا کردند.

مدل کیک های عروسی | گلچینی از زیباترین مدل کیک های عروسی

مدل کیک های عروسی وگلچینی از زیباترین مدل کیک های عروسی و تزیین کیک عروسی و دیزاین کیک عروسی و انتخاب کیک عروسی را در پرشین وی بخوانید

روایت میرسلیم از اختلاف نظرها بین آیت‌الله خامنه‌ای و میرحسین موسوی درباره نحوه اداره کشور

میرسلیم می گوید بین آیت الله خامنه ای که رئیس جمهور بودند و میرحسین موسوی که نخست وزیر بود درباره نحوه اداره کشور توسط دولت و توجه به بخش خصوصی اتفاق نظر وجود نداشت.

رهبر انقلاب به سخنان کدام مقام آمریکایی در سخنرانی امروز خود اشاره کردند؟

تسنیم نوشت: مقام معظم رهبری در سخنرانی تلویزیونی امروز به مصاحبه فرماندار ایالت ایلینوی آمریکا اشاره کردند که از زنده شدن غرب وحشی بعد از شیوع کرونا در آمریکا سخن گفته بود.

نکات آشپزی | نکات آشپزی و ترفندهای مهم خانه داری که باید هر فردی بداند

نکات آشپزی و آشنایی با نکات آشپزی و ترفندهای مهم خانه داری که باید هر فردی بداند و ترفندهای خانه داری و نکات مهم آشپزی و ترفندهای مهم اشپزی را در پرشین وی بخوانید

انکار یک خبرسازی درباره دولت و حسن روحانی

ایسنا نوشت:معاون پارلمانی رئیس جمهور با تکذیب ارتباط ویدیویی رئیس جمهور با نمایندگان مجلس برای رای اعتماد به وزیر پیشنهادی جهاد کشاورزی گفت: در جلسه امروز، معاون اول رئیس جمهور به جای رئیس جمهور حاضر خواهد شد.

از قدیمی‌ترین نماینده مجلس تا بازگشت پارلمانتاریست‌ها به بهارستان

۱۰۴ نماینده منتخب مجلس آینده پیشتر هم بر صندلی های نمایندگی مجلس تکیه زده اند، سیدرضا تقوی قدیمی ترین آنهاست و محمد مهدی مفتح بیشترین تعداد حضور در ادوار مختلف مجلس را در کارنامه پارلمانی اش به ثبت رسانده است.

وقتی پیام رهبر انقلاب مانع هجمه به یک شهید شد

تسنیم نوشت: اکبر نبوی به مناسبت بیست و هفتمین سالگرد شهادت سیدمرتضی آوینی می‌گوید: «به شکل مشخص نوع کنش رهبری نسبت به شهادت مرتضی، کنش معناداری بود. حضور ایشان بر سر پیکر شهید و شرکت در تشییع ایشان و پیامی که دادند، به نظر من بسیار مهم و معنادار بود. »

۳ اولویت مهم پارلمان یازدهم و یک نگرانی

این روزها با اعلام نتایج انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی، این پرسش در اذهان عمومی مطرح است که نمایندگان این دوره می‌بایست بر چه موضوعاتی متمرکز باشند و چه اولویت‌هایی را برای تصمیم‌گیری مدنظر داشته باشند.

مطالب مرتبط